سرگذشت یک نماد: شبندر

شبندر

 

تاریخچه سهم

کشور ایران یکی از قَدَرترین کشورها در زمینه انرژی است. پالایشگاه‌های مختلف نفت، گاز، صنایع پتروشیمی و… بخش وسیعی از اشتغال و اقتصاد کشور را پوشش می‌دهند. ایران در بازار جهانی نیز در زمینه فعالیت‌های مربوط به این صنایع یکی از اصلی‌ترین صادرکننده‌ها است و در برخی موارد مانند: تصفیه نفت خام سنگین، تنها دارنده پالایشگاه مربوطه در سطح خاورمیانه می‌باشد.

اگرچه تعداد پالایشگاه‌ها و صنایع وابسته به آنها در ایران زیاد است اما در اصل همگی زیرمجموعه یکی از 9 شرکت پالایشی کشور هستند. بیشتر این شرکت‌ها در بخش جنوبی کشور و در حوزه آب‌های خلیج‌فارس فعالیت می‌کنند. از معروف‌ترین این مناطق می‌توان: منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس (عسلویه) و منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی ماهشهر را نام برد.

یکی از این 9 شرکت پالایشی، پالایشگاه نفت بندرعباس است که در زمینی به وسعت 700 هکتار و در مجاورت شهر بندرعباس قرار دارد و ساخت آن به سال‌های پس از انقلاب اسلامی بازمی‌گردد.

پالایشگاه نفت بندرعباس در واقع در سال 1371 تاسیس شد ولیکن با توجه به شرایط جاری در آن زمان، محدودیت‌ها و کمبود امکانات، تجهیز و تامین نیازهای این پالایشگاه 5سال به طول انجامید و سرانجام در سال 1376 بهره‌برداری از آن  آغاز شد.

فعالیت اصلی این پالایشگاه تصفیه نفت خام است. همانطور که می‌دانید نفت پس از استخراج از زمین تحت عنوان‌های «نفت خام» یا «نفت فرآوری نشده» شناخته می‌شود. اگرچه از نفت در دنیا با عنوان طلای سیاه یاد می‌شود ولیکن این ماده قبل از انجام عملیات تصفیه، کاربرد چندانی ندارد و به عبارتی برای تولید محصولات وابسته مثل پلاستیک، فوم و… حتما لازم است که نفت خام پالایش شود.

یکی از کاربردهای وسیع نفت پس از انجام عملیات پالایش، تهیه سوخت برای انواع وسایل نقلیه مانند: بنزین خودرو، سوخت کشتی، سوخت جت و… است. هر کدام از این فرآورده‌های نفتی در نقطه جوشی‌ متفاوت و طی فرآیند تقطیر بدست می‌آیند. یک پالایشگاه نفتی برای تهیه تنها همین مورد، نیاز به تجهیزات مدرن، طی کردن فرآیندی پیچیده و همچنین صرف انرژی بسیار و نیروی متخصص دارد.

از طرفی عملیات پالایش نفت تنها برای فرآوری موارد ذکر شده در بالا انجام نمی‌شود، بلکه طی فرآیند تصفیه نفت، موارد دیگری مانند: گاز مایع (ال‌پی‌جی)، گازوئیل، واکس پارافین، آسفالت، قیر، گوگرد و… نیز بدست می‌آیند؛ که هر کدام از این موارد دارای پیچیدگی‌های مخصوص به خود است.

طی آخرین آمارها برای احداث یک پالایشگاه نفت با میزان پیچیدگی متوسط، حدود 20هزار دلار به ازای تصفیه هر بشکه و با بالا رفتن میزان پیچیدگی، این هزینه تا 25هزار دلار به ازای تصفیه هر بشکه نفت افزایش می‌یابد. بنابراین می‌توان این گونه دریافت که احداث یک پالایشگاه مدرن تنها محدود به در دسترس بوده منابع طبیعی نمی‌باشد؛ و اختیار داشتن دانش، تخصص، تجهیزات مدرن و بسیاری از موارد دیگر جزو نیازمندی‌های این حوزه است.

پالایشگاه نفت بندرعباس، تنها واحد تصفیه نفت خام در خاورمیانه و یکی از مدرترین پالایشگاه‌ها در جهان است. این پالایشگاه شامل واحدهای تولیدی به شرح زیر است:

تصفیه نفت سفید، تصفیه و تبدیل کاتالیستی بنزین، تقطیر نفت خام، تفکیک گاز مایع، تولید هیدروژن، کاهش گرانروی، هیدرو کراکر، نفتای سبک، بازیافت گوگرد.

تا سال 1395 بحث‌های بسیاری در رابطه با کیفیت تولیدات این پالایشگاه به خصوص در زمینه بنزین و گاز وجود داشت و در همین راستا در سال 1396 طرح افزایش ظرفیت و بهبود کیفیت بنزین و نفت گاز به صورت رسمی مطرح شده و در سال 1397 واحد جدید بنزین‌سازی پالایشگاه نفت بندرعباس در سه ﺑﺨﺶ: تصفیه نفت سنگین، اﮐﺘﺎن اﻓﺰا و احیاء ﮐﺎﺗالیست افتتاح شد.

همچنین در همین زمان دو بخش تصفیه هیدروژنی سبک و واحد ایزومریزاسیون نیز به بهره‌برداری رسیدند. در پی راه‌اندازی این بخش‌های جدید، ظرفیت تولید روزانه بنزین در پالایشگاه ۴میلیون لیتر افزایش یافت و ظرفیت کلی آن به ۱۲میلیون لیتر در روز رسید.

در حال حاضر خوراک پالایشگاه نفت بندرعباس، نفت خام سبک استراج شده از جزیره هنگام، نفت خام سنگین و میعانات گازی حاصل از منابع گازی مناطق سرخون و عسلویه؛ و همچنین تولیدات آن: انواع نفت گاز، نفت کوره، نفت سفید- خوراک قیرسازی- گاز مایع- آیزوریسایکل- لوبکات سنگین- گوگرد و… است.

فعالیت پالایشگاه نفت بندر عباس در بازار بورس

پالایشگاه نفت بندرعباس در سال 1388 از سهامی خاص به سهامی عام تغییر هویت حقوقی داد و در اسفند ماه 1390 نام آن در لیست شرکت‌های پذیرفته شده در بورس ثبت شد. این شرکت در سال 1391 با سرمایه 13.800.000 میلیون ریال فعالیت خود را در بازار بورس و اوراق بهادار آغاز کرد و در تیر ماه همان سال سهام آن برای اولین بار برای عموم عرضه گردید.

پالایشگاه نفت بندر عباس هم‌اکنون در بازار دوم بورس و در گروه صنعت «فرآورده های نفتی، کک و سوخت هسته ای»، با نماد «شبندر» فعالیت می‌کند.

نماد شبندر در طول این مدت تنها یک بار در سال 1398 سرمایه خود را به مبلغ 14.888.000 ملیون ریال معادل 107درصد از محل اندوخته طرح و توسعه افزایش داد و هم‌اکنون با سرمایه جدید 28.688.000 ملیون ریال به فعالیت خود در بازار بورس ادامه می‌دهد.

همچنین در جدول زیر لیستی از سهامداران عمده حقوقی نماد شبندر قابل مشاهده است:

سهامدار مقدار سهام درصد سهام
بانک رفاه کارگران (سهامی عام) 10 ملیارد ریال 33.630 درصد
شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده های نفتی – بخش1-م ام 5 ملیارد ریال 16.860 درصد
شرکت گروه گسترش نفت و گاز پارسیان (سهامی عام) 4 ملیارد ریال 15.230 درصد
شرکت س اتهران س.خ-م ک م ف ع 397 ملیون ریال 1.380 درصد
شرکت س اخراسان رضوی س.خ-م ک م ف ع 320 ملیون ریال 1.110 درصد

صنعت نفت در بازار بورس و فرابورس دارای دو گروه اصلی: «استخراج نفت گاز و خدمات جنبی جز اکتشاف» و «فراورده‌های نفتی، کک و سوخت هسته‌ای» است که پالایشگاه نفت بندر عباس در گروه دوم فعالیت می‌کند؛ در این گروه نیز چندین زیرگروه وجود دارد که در جدول زیر لیستی از شرکت‌های فعال در بازار  بورس و فرابورس مربوط به حیطه مذکور قابل مشاهده می‌باشند:

نماد نام شرکت زیرگروه شرح فعالیت
ونفت سرمایه‌گذاری صنعت ‌نفت‌‌ سایر فراورده های نفتی و سوختی سرمایه­‌گذاری در شرکت­ها، مجتمع‌ها و طرح­های تولیدی، صنعتی، ‌تجاری،‌ خدماتی و فرهنگی
شنفت نفت پارس تولید محصولات پالایش شده پتروشیمی تولیدکننده انواع روغن موتور، گریس، حشره‌کش، پارافین جامد،
شپاس نفت پاسارگاد ساخت فرآورده های نفتی تصفیه شده تولیدکننده انواع قیرهای نفوذی، VG، عملکردی، محلول و امولسیون
شرانل نفت ایرانول ساخت فرآورده های نفتی تصفیه شده تولیدکننده انواع روغن‌های صنعتی، روغن دنده خودرو، روغن دریایی، گریس، ضدیخ، ضد جوش و محصولات جانبی این طیف
شاوان پالایش نفت لاوان تولید محصولات پالایش شده پتروشیمی نفتای سنگین، گاز مایع، بوتان، گوگرد عدسی، گوگرد کلوخه، نفتای ترکیبی و هیدروکربن MC-160
شراز پالایش نفت شیراز تولید محصولات پالایش شده پتروشیمی فرآوری گاز مایع، بنزین، بنزین جت، حلال‌ها، نفت سفید، گازوئیل، نفت کوره، وکیوم سلاپس، ایزوریسایکل، ایزوفید، قیر و گوگرد
شپنا پالایش نفت اصفهان تولید محصولات پالایش شده پتروشیمی فرآوری گاز مایع، بنزین موتور، نفت گاز، انواع سوخت هواپیما، نفت سفید، انواع حلال، روغن خام، گوگرد
شسپا نفت سپاهان تولید محصولات پالایش شده پتروشیمی تولیدکننده روغن‌های صنعتی، روغن موتورهای بنزینی، دیزلی، روغن‌های دنده خودرو، روغن موتور سیکلت، روغن موتور ویژه و دریایی، گریس، محصولات پایه و روغن پایه
شبریز پالایش نفت تبریز تولید محصولات پالایش شده پتروشیمی وکیوم باتوم، برش روغنی سبک، آیزوفید، برش روغنی سنگین، نفتای سبک، سلاپس واکس، روغن‌های پایه و…
شبهرن نفت‌ بهران‌ تولید محصولات پالایش شده پتروشیمی پالایش و تولید روغن موتور، روغن‌های صنعتی، روانکارها، ضدیخ، گریس و سایر فرآورده‌های نفتی

شبندر، یکی از نمادهایی است که در طول زمان حضور خود در بازار بورس و اوراق بهادار، بیشترین زمان توقف‌ را از نظر تعداد روز تجربه کرده است. این نماد در سال 1393 به مدت 240روز به دلیل: عدم ثبات قیمت نفت در بازار جهانی، متوقف بود.

در زمان دولت یازدهم، با شدت یافتن تحریم‌ها، قیمت نفت از حدود 150دلار به ازای هر بشکه تا کمتر از 50دلار کاهش یافت و این افت شدید قیمت، از دامنه نوسان تعریف شده 5درصدی بیشتر بود؛ لذا نماد مذکور در تاریخ 29تیر 1393 مجبور به توقف برای لحاظ کردن تعدیل منفی شد. متاسفانه این روند تا مدت‌ها ادامه داشت و سرانجام امکان انجام  معاملات نماد شبندر در تاریخ 26اسفند 1393 پس از 240روز فراهم شد.

همچنین با توجه به این اتفاقات، نوسان قیمت نماد شبندر نیز قابل توجه است؛ بالاترین قیمت معاملات انجام شده هر سهم این نماد 53050 ریال و پایین‌ترین قیمت آن 1086 ریال بوده است. تصویر زیر نمودار نوسان قیمت نماد شبندر را از سال 1391 تا کنون نشان می‌دهد:

سخن آخر

کشور ایران دارنده 10درصد از مجموع  ذخایر نفتی جهان است و به عنوان چهارمین تولیدکننده نفت خام در جهان شناخته می‌شود. بخش اعظمی از اقتصاد کشور وابسته به صنایع مربوط به انرژی و ذخایر زیرزمینی مانند: نفت، گاز بوده و عبارتی اقتصاد ایران تا حد زیادی در گرو صنعت نفت، گاز و پتروشیمی است.

در حال حاضر وظیفه نظارت بر تولید، فروش و صادرات نفت و فرآورده‌های آن بر عهده وزارت نفت ایران است و طبق آخرین آمار در سال 1387 ایران بیشترین درآمد خود را از فروش نفت در بازار جهانی کسب کرده است و البته کم‌ترین درآمد نفتی نیز مربوط به سال 1364 می‌باشد؛ به عبارتی در زمان دولت نهم و دهم معاملات نفت ایران در بازار جهانی بیشترین و در زمان دولت سوم و چهارم کمترین رونق را تجربه کرده است.

در بازار بورس و اوراق بهادار نیز سهام مربوط به شرکت‌های نفتی از رونق خوبی برخوردار هستند؛ اگرچه طبق آنچه در طول مقاله ذکر شد، نفت و پتروشیمی ایران به دلیل تحریم‌ها و مسائل سیاسی، فراز و نشیب‌های زیادی را پشت سر گذاشه است؛ ولیکن با توجه به وابسته بودن اقتصاد کشور به صنایع حوزه انرژی، سهام شرکت‌های فعال در این صنعت نیز در بین سرمایه‌گذاران از محبوبیت بالایی برخوردار است.